Deel 2 Herman! van wie zijt gij een zoon?

Oude kaart van Twente met Oldenzaal en Neuenhaus

Het voelde toch niet goed… Het verband tussen de Helmich in Neuenhaus en de Helmich in Oldenzaal die ik in mijn vorige verhaaltje suggereerde. Een mogelijk verband op basis van tijdsperiode en vernoeming van de kinderen. Te weinig informatie om het hard te maken. Veel kerkboeken gaan namelijk niet zover terug en vallen dus af als een betrouwbare en duidelijke bron. Waar je dan in terecht komt zijn kerkboeken met beleningen, leenregisters en rechterlijke registers. Het laatste is een register, waarin voornamelijk schulden, aflossingen, hypotheken en testamenten in worden beschreven. Hierin worden ook zo nu en dan familieverbanden aangegeven. Het lastige aan deze registers is dat je vaak niet kunt achterhalen over welke persoon de akte precies gaat. Bijvoorbeeld weet je dat in dezelfde periode 3 verschillende echtparen zijn met Herman Helmich, allemaal familie van elkaar en in een akte wordt Herman Helmich benoemd. Welke van de 3 Hermannen is het dan?

In Oldenzaal heeft Frans Clemens transcripties gemaakt van het stads- en landsgericht over een periode van een kleine eeuw. Zeer veel informatie! Het handige aan transcripties is dat je erin kunt zoeken op tekst. Afgelopen jaar heb ik dit voor Helmich gedaan en resulteerde in meer dan 4000 stukken tekst waarin Helmich is genoemd. De familieverbanden heb ik in een databank gezet en scripts gemaakt om ze inzichtelijk te krijgen. Het resultaat is een parenteel – stamboom – van de vroege Helmichs in Oldenzaal. Hierbij moet ik opmerken dat de parenteel is gebaseerd op akten uit de late middeleeuwen en kunnen foutief zijn geïnterpreteerd vanwege het oude taalgebruik.  De databank met de akten en de interpretatie daarvan zijn beschikbaar op deze website. Heb je aanvullingen, suggesties of opmerkingen op de akten en de interpretatie ervan? Laat het me weten en maken we daarmee een betere parenteel van de vroege Helmich.

Na al die moeite en werk, heb ik dan ook het antwoord gevonden op mijn vraag – Herman, van wie ben je een zoon? Ja, maar gelijk ook nog steeds nee….. Wat ik heb gevonden is een verband tussen de Helmichs in Oldenzaal en die in Neuenhaus!

Op den 28 Decembris 1596, Henrick Loelvinck Tonnis Nitert in stadt, Lambert Mentincks borgermeisteren, Sijnnen erschennen die Erenthaffte unnd Erbare Joannes Bruinß als vulmachtiger Fennen Helmichs genompt Schouwen, woervan die vulmachtt in Schependomb vertoent under dato den 12 Decembris 1596 under het zegel van der stadt Nijenhuiß, ende voer den Borgermeisteren darselvest gepasseert unnd ahngenommen [……]

Op den 23 Januarij, Anno 1597, Anthoniss Njitert Wilhelm ten Hanenbergh in stadt, Johan Coster Borgermeisteren, Elßken Helmiges nhagelaetene weedtfrouwe van zalige Claess Croenenberg ende Grietjen Joriß die huijsfrouwe van Derrick Henrickß daer genompte Grietjen voer caveert, Grietjen vorß, voer Fennen Helmichs weduwe van zalige Jorrien Dolbergh thom Nijenhuiß daer sie voer in staet ende itzg Fenne all gereet oer ahnpart vanden gelde ontfangen hebbende [……]

Fenne Helmich is getrouwd met Jorrien Dolberghe uit Neuenhaus en komt terug met een bezegelde volmacht uit de stad Neuenhaus. Fenne Helmich genaamd Schouwen en Fenne Helmich weduwe van Jorrien Dolberghe zijn dezelfde persoon, omdat  beiden dezelfde familierelaties hebben. Ik vermoed dat Schouwen haar 1ste man was en Jorrien Dolberghe uit Neuenhaus haar 2de man. Wanneer we de directe familie van Fenne bekijken, dan zijn er een paar opmerkelijke gebeurtenissen te noemen:

  • Johan Helmich, broer van Fenne, is tot aan 1582 in Oldenzaal genoemd en overlijdt als burger van de stad Boekholt tussen 1582 en 1591.
  • Herman Helmich, broer van Fenne en deecken der collegiaten kercken St. Plechelmi Aldenzall, heeft in 21 oktober 1581 de pest en overlijdt kort daarna.
  • Heijle Helmich, broer van Fenne, overlijdt in 1591.

In 1593 is een opmerkelijke akte opgemaakt die de situatie in Oldenzaal omschrijft. De akte gaat over een persoon die de jaarlijkse rente aan de kerk niet meer kan betalen en verarmt is door de langdurige en ellendige oorlog.  Zijn grond is verdorven en merendeel verlopen, zodat hij genoodzaakt is het te verkopen. Een interessant detail is dat het land van deze persoon naast het land van Werner Helmich ligt. Mogelijk is dit Wernerus Helmich, echtgenoot van Anna Fabri  en de ouders van Fenne Helmich.

oere vijff stucke bowlandes gelegen op denn Lutticken Esche, tusschenn landen zalige Lambert Storcks, ende Wernerß Helmichß, […..], vuir die summa van vier hondert unnd vier unnd dertich golden guldenn,[….], unnd dewile dan hett convent vuirg in dußen lanckdurigen unnd elendigenn orloghe oftte krighe ganßlichen verarmet, vann oere Meijeren die oick derhalvenn in den grondt verdorven, unnd ten mehrendeell verlopenn, die jaerlixe pachten unnd upkumpsten nicht konnen bekhommen, […..]unnd derhalven deselve umme erfflichen tho verkopen genodiget unnd verorsaecket worden

inname Oldenzaal door prins Maurits in 1597

Wanneer de geschiedenis van Oldenzaal ernaast wordt gelegd, blijkt dat het roerige tijden waren in Oldenzaal:

  • 1565 breekt pest uit in Oldenzaal.
  • 1572 wordt Oldenzaal kort ingenomen door Willem van den Berg, zwager Willem van Oranje en verjaagt de Spanjaarden.
  • Eind 1572 wordt Oldenzaal weer ingenomen door Hertog van Brunswijk en wordt Oldenzaal weer katholiek.
  • 1580 neem Graaf Van Hohenlohe, schoonzoon van Willem van Oranje, Oldenzaal in.
  • 1580 werd Oldenzaal overgedragen aan de stadhouder Rennenberg en liep over naar de Spaanse zijde.
  • 1582 breekt weer de pest uit in Oldenzaal.
  • 1589 komt het geweld van de oorlog tussen Salland en Twente naar Oldenzaal.
  • 1597 neemt prins Maurits vrij eenvoudig Oldenzaal in, omdat de Oldenzalers oorlogsmoe waren.
  • 1605 neemt Ambrosio Spinola Oldenzaal weer in.

Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat Johan naar Boekholt en Fenne naar Neuenhaus gaan. Ik vermoed dat de kinderen van Heijle mogelijk met Fenne mee zijn gegaan naar Neuenhaus en dat daar de connectie met mijn Herman Helmich ligt. Jammer genoeg mis ik nog één generatie om daar zeker van te zijn.

Tijdlijn van Noorda en Helmich (geboortejaar) – beweeg met de muis over de afbeelding 

De Helmichs waren een grote en invloedrijke familie in Oldenzaal. Veel vooraanstaande functies, als rechters, burgemeesters, advocaten en kerkelijke functies. Van plechtige aktes tot beschrijving van ruzies met kleurrijk taalgebruik. Genoeg materiaal om nog meer verhalen aan te wijden!

Bronnen

Een gedachte over “Deel 2 Herman! van wie zijt gij een zoon?

  1. Goedemiddag, ik woon nu ongeveer 20 jaar ad Helmichstraat in Oldenzaal en vond het eens tijd worden om iets over deze familie te weten. Het is leuk om dit te lezen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *