Categorie archief: familienaam Van Der Werf

Coehoorn en de Monster Commissaris Ordinaris Toppinga

 

familiewapen CoehoornAfgelopen jaar heb ik mij in de familie Coehoorn verdiept. Ik moet zeggen, een mysterieuze familie in Uithuizen. De oudste referentie die ik kan vinden is het graf van Johan Coehoorn in 1595 in de kerk van Uithuizen (zie foto bij het verhaal Familiewapen Coehoorn) en is waarschijnlijk de eerste Coehoorn die zich in Uithuizen vestigde vanuit Groothusen, Duitsland. In de Groninger Archieven komt de naam Coehoorn na 1595 voor in een aantal akten, maar wat mij opvalt is hoe weinig de naam terug komt in doop- en trouwakten. Ik zou meer kinderen en (achter)kleinkinderen verwachten. Waarschijnlijk hebben de Coehoorns een erg moeizame start gehad in Uithuizen.

Via de trouw- en doopakten kom ik uit in 1667 waar een beschrijving van het huwelijkscontract tussen Jacob Coehoorn en Loucke Eevers is overgebleven in De Navorscher:

bij ons eene verzegeling (in afschrift), van 20 Sept. 1667, van het „Houwelijx Contract tusschen Jacob Coehoorn, soone op Taeckuma 1), Leitenant v. e. Comp. Inf. onder het Regemt v. d. E. E. Conolel (sic) van Weede, Heer van Walenborch, ende Loucke Eevers, dochter op Rottemer Nijhuis 2). Dedigesluiden over desen houlijck sijn geweest an des Bruidegoms sijde de heer Johan Coehoorn als vader, Johan Coehoorn Jonge als broeder, Jan Reinders van Borck als oom. Ende ande Bruits sijde Jacob Evers als broeder, Albertus Averes als oom, de heer Monster Commissaris Ordinaris Toppinga als voormont, Dezck Wiersema als sibbe voogt, ende Harmen Cnol als vremde voogt.

Jammer genoeg is in het contract niet de moeder van Jacob genoemd. Daarnaast valt op de ouders van Loucke ook niet zijn genoemd, maar wel de heer Monster Commissaris Ordinaris Toppinga als voormont van Loucke. Voormont, dat zo goed als voogd betekent. De ouders van Loucke zijn dus in 1667 al overleden. In het zelfde jaar 1667 is ook de volgende akte van een erfenis terug te vinden:

Scheidbrief tussen luitenant Jacob Coehoorn, nomine uxoris, monstercommissaris Johan Toppinga als voormond met de andere voogden van de kinderen van Evert Janssen en Martien Jacobs, allen erfgenamen van Scheltie Tewes weduwe Jan Everts, 1667

Hierin wordt Jacob Coehoorn als nomine uxoris (in naam van de echtgenote) samen met monstercommissaris Toppinga als voogd van de kinderen van Evert Janssen en Martien Jacobs genoemd. Deze informatie in combinatie met het huwelijkscontract betekent dat Evert Janssen en Martien Jacobs de ouders zijn van Loucke. Daarbij zijn zij allen erfgenamen van Scheltie Tewes weduwe van Jan Everts, ofwel de oma en opa van Loucke.

Maar wie is nou die Toppinga met zijn monsterlijke titel? In de Nederlandse Leeuw uit 1908 is zijn vrouw, maar ook het patroniem van Johan Toppinga genoemd:

Catharina of Trijntje Buning, geboren 1642, gehuwd omtrent 1661 met Jan Olpherds Toppinga, monstercommissaris te Groningen.

De vader van Jan (Olpherds zoon) Toppinga zal hoogst waarschijnlijk Olpherd Jansen heten en van deze persoon is een huwelijkscontract bewaard gebleven. Hieruit kan je concluderen dat de eerder genoemde Jan Everts en Scheltie Tewes ook de opa en oma zijn van Monster Commissaris Ordinaris Jan Ulferts Toppinga en dus een neef van Loucke Eevers, de vrouw van Jacob Coehoorn:

Huwelijkscontract tussen Ulfert Janssen, zoon van Johan Ulferts en Aeijlke Jelmers, en Martien, dochter van Johan Everts en Scheltje, 1626.

Bruidegoms zijde: Aeylke (moeder), Jelmer Eltkens (bestevader), Eltije Jelmers (oom), Jacob Jelmers (oom), Peter Tewes (zwager), Marrije (echtgenoot Peter Tewes).

Bruids zijde: Johan Everts (vader), Scheltije (moeder), Jacob Everts (oom), Ubbe Jelmers (oom), Jacob Tewes (oom).

N.B. De functie van Monster Commissaris: Tot 1795 waren in het leger van de Republiek der Verenigde Nederlanden de compagnieën financieel afhankelijk van de commandant (kapitein of ritmeester). De betaling van de soldijen en traktementen behoorde tot zijn verantwoordelijkheid, evenals de administratie hierover, die veelal werd gevoerd door een oudere onderofficier. De overheid die de soldij- en traktementsgelden verstrekte, oefende toezicht uit. Aanvankelijk gebeurde dat door middel van zogeheten monstercommissarissen.
bronnen
  • De Nederlandse Leeuw, jaargang 73 1908, pagina 7.
  • De Navorscher, pagina 363, http://www.dbnl.org/arch/_nav001189101_01/pag/_nav001189101_01.pdf
  • Archief Laman, http://www.groningerarchieven.nl
  • http://www.allegroningers.nl

Familiewapen Coehoorn

Op het moment dat het grote project over de Helmichs in Oldenzaal z’n beetje was afgerond, schreef iemand een berichtje op het verhaal De Tiendaagse Veldtocht. In dit verhaal heb ik de mannen in de kwartierstaat Van der Werf gecontroleerd of zij militaire zijn geweest. De eerste die ik tegen kwam was Frans Huijs, echtgenoot van Louwijna de Baar. Nou bleek Frans Huijs behoorlijk bejaard te zijn op het slagveld en daardoor heb ik Frans niet meer verder bekeken. Grappig hoe z’n berichtje, die iemand achterlaat, tot iets leuks kan leiden. De persoon schreef dat Louwijna de Baar afstamt van Jacob Coehoorn en vervolgens via zijn moeder Renske Takuma van een adellijke lijn tot Focko Ukena, een Friese hoofdeling die streed voor de Friese vrijheid.

Nou klinkt dat geweldig, maar klopt het ook? Ik heb in ieder geval het spoor terug kunnen vinden tot een Johan Coehoorn (zie afbeelding hieronder). Via doop en trouwakten kom ik terug op Jacob Coehoorn en Louwke Eeverts in 1667. Hij is luitenant en wonende op Takema en zij komt van Usquert, Rottumer Nijenhuis. Takuma was een steenhuis in Uithuizen. Uit het huwelijkscontract blijkt verder dat Johan Coehoorn de vader is van Jacob Coehoorn.

Tijdlijn Van der Werf en Coehoorn (op basis van trouwjaar) – beweeg met de muis van links naar rechts over de afbeelding 

Na wat speurwerk op internet kwam ik onderstaande graftekst tegen van een graf in de kerk van Uithuizen. Vanwege het verschil in jaartallen is deze Johan Coehoorn waarschijnlijk de opa van Jacob. En verder…. een beschrijving van een wapen!

JOHAN COEHOORN H … TAKUMA … 1595 GESTORVEN … FEBRUARY, VERWACHTENDE EEN SALIGE OPSTANDINGE IN CHRISTO.
Wapen: Twee beslagen en gesnoerde hoorns onder elkaar. Helmteken: een gesnoerde en geringde hoorn

Afgelopen dinsdag was ik op bezoek bij mijn ouders in Ten Boer en ’s middags zijn we naar Uithuizen gereden. Het graf ligt midden in de kerk  en is een looppad. De tekst is daardoor bijna niet meer leesbaar en het wapen is gelukkig nog herkenbaar.

Graf Johan Coehoorn van Takuma 1595
Graf met wapen Johan Coehoorn van Takuma 1595

Veel verder dan dit ben ik nog niet gekomen. Johan, de vader van Jacob, blijkt namelijk 2-3 keer getrouwd te zijn en het is niet echt duidelijk wie de moeder van Jacob is. Het kan Renske Takuma zijn, maar ook niet. De doop- en trouwbronnen drogen namelijk hier z’n beetje op. Ik heb nog een paar ideetjes om er achter te komen. Genoeg voor een volgend verhaal.

Bronnen:

  • Trouw- en doopakten op http://www.allegroningers.nl
  • Beschrijving huwelijkscontract Jacob Coehoorn en Louwke Eeverts, pagina 363 van de Navorscher op http://www.dbnl.org/arch/_nav001189101_01/pag/_nav001189101_01.pdf
  • Beschrijving grafzerken kerk Uithuizen op http://www.redmeralma.nl/uithuizen.htm

De Tiendaagse Veldtocht

Prent Tiendaagse Veldtocht
Prent Tiendaagse Veldtocht bron: Wikipedia

Binnen de familie zijn enkele voorwerpen bewaard gebleven. Een hele opvallende is een bronzen kruisje. Niemand weet waar die vandaan komt, behalve dan uit de Van der Werf kant. Op de voorkant staat een gekroonde W en op de achterkant de jaartallen 1830-1831 en trouw aan koning en vaderland. Na wat zoeken op internet kom je al gauw op de Tiendaagse Veldtocht. Willem II trok ten strijde tegen de Belgische opstand. Hij slaagde hierin, maar onder druk van Frankrijk kreeg België toch hun soevereiniteit.  

Metalen kruis 1830 - 1831 Tiendaagse Veldtocht
Metalen kruis 1830 – 1831 Tiendaagse Veldtocht

Er moet dus een militair in de familie zitten! De enige militaire opmerking die ik in de Van der Werf kant ben tegengekomen is Frans Huijs. Op 2 mei 1785 trouwde zijn dochter Frederica Huijs met Reneke Renskes in Kantens. Bij de vader staat vermeld dat hij hopman is. Hopman is een verbastering van het Duitse Hauptmann en staat voor kapitein. Op zoek naar meer info over Frans Huijs:

  • 9 augustus 1742 wordt Frans gedoopt. Ouders zijn Hermannes Huijs en Frederica Folkers
  • 3 augustus 1763 trouwt Frans Huijs met Louwijna de Baar te Appingedam, brouwer
  • 8 december 1763 kerkelijke inschrijving Louwijna de Baar, met attestatie van Rottum, zijnde de huisvrouw van de brouwer Frans Huijs.
  • 2 april 1764 wordt dochter Frederica te Appingedam gedoopt
  • 12 februari 1766 wordt zoon Kornelis te Appingedam gedoopt
  • 3 februari 1768 wordt Harmanna Johanna te Appingedam gedoopt
  • 7 februari 1768 overlijdt Louwijna de Baar

Hmmm geboren in 1742, dan zou hij 88 jaar zijn geweest op het slagveld in Hasselt. Dat lijkt me sterk. Frans Huijs zou, als hij inderdaad hopman is geweest, in het Staatse leger hebben gediend en waarschijnlijk dan in de vestingsstad Delfzijl. Helaas valt daar zeer weinig (online) over terug te vinden want er zijn maar enkele stamboeken uit die periode bewaard gebleven.

Van wie is nou dat kruisje? Dan maar alle mannelijke namen uit de kwartierstaat invullen op de zoekmachine van het archief. Het resultaat Egbert Klassens Biel, 8e Regiment Infanterie 1814-1818.

stamboek militairen Egbert Klassens Biel deel 1

stamboek militairen Egbert Klassens Biel deel 2De laatste kolom staat ‘den 6 april 1846 gepasporteerd’, dus met eervol ontslag. Helaas wordt de Tiendaagse Veldtocht niet genoemd, maar Egbert is de enige militair die ik kan vinden en in de juiste periode. Dus het kruisje is waarschijnlijk van hem.

De Tiendaagse Veldtocht is dan wel niet genoemd, maar de een na laatste kolom geeft nog iets interessants: ‘1815 in Braband x Frankrijk’ (kolomnaam is veldslagen – niet op de foto). Dit kan maar één ding betekenen, namelijk Egbert heeft deelgenomen (of bijdrage geleverd) aan de veldslagen tegen Napoleon! Dit is de slag bij Quatre Bras of de slag bij Waterloo.

Bronnen:

Met één of twee f-en?

Meneer, uw naam? Peter van der Werf
-van de- of -van der-? van der
Werf met één of twee f-en? één f, jaja, de arme tak van de familie

Dit gebeurt bijna altijd als je van der Werf heet. Ik vraag me wel eens af: waarom niet met twee f-en? Is er in de loop van tijd een f verloren gegaan? of zijn we inderdaad de arme tak van de familie en is er een afsplitsing met 2 f-en?

detail horloge Jan van der Werff
Detail van het horloge van Jan van der Werff

Mijn overgrootvader schreef zijn naam als Jan van der Werff. Dit weten we uit familieverhalen en de naam die op  zijn zakhorloge staat,  twee f-en dus! Bij mijn opa moet het dus verkeerd zijn gegaan, want die schreef zijn naam als Pieter van der Werf.

Jan van der Werff
Ondertekening trouwakte Jan van der Werff met Anna Catharina de Jong

Jan trouwt op 18 mei 1904 met Anna Catharina de Jong. Bij ondertekening van de trouwakte schrijft Jan zijn achternaam als v/d Werff (bovenste handtekening). Opvallend is dat de handtekening van de Gerben van der Werf (derde handtekening) één f heeft! Gerben is de vader van Jan. Dus is het toch één f?!

Waar komt dat de naam van der Werf vandaan? Misschien vind ik daar een aanknopingspunt. Wat speurwerk levert het volgende op:

1811 familienaam Van Der Werf
1811 familienaam Van Der Werf

In 1811 werd door Napoleon de burgerlijke  stand ingevoerd. Iedereen moest een achternaam aannemen waardoor het makkelijker was om belasting te innen en dienstplichtigen op te roepen. Gerben Aukes, geboren in 1763, legt in 1811 de familienaam Van der Werf vast. Het is dus één f.

Bronnen: